Το σύνδρομο χαλαρής ίριδας (IFIS) δεν περιορίζεται πλέον μόνο σε άνδρες που λαμβάνουν α1-αδρενεργικούς αποκλειστές. Νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι εμφανίζεται και σε γυναίκες χωρίς κλασικούς παράγοντες κινδύνου, αναδεικνύοντας την ανάγκη ευρύτερης προεγχειρητικής αξιολόγησης. [1–5].
Από το αναμενόμενο στο απρόβλεπτο
Κάθε χειρουργός καταρράκτη είναι εξοικειωμένος με την ακόλουθη κλινική εικόνα: η επέμβαση ξεκινά ομαλά, με επαρκή μυδρίαση της κόρης και διατήρηση της σταθερότητας του πρόσθιου θαλάμου. Σταδιακά όμως, και αρχικά ανεπαίσθητα, μπορεί να αναπτυχθεί κυματοειδής κίνηση της ίριδας, πρόπτωσή της προς τις χειρουργικές τομές και προοδευτική διεγχειρητική μύση.
Αυτή είναι η χαρακτηριστική εικόνα του Συνδρόμου Χαλαρής Ίριδας – Intraoperative Floppy Iris Syndrome (IFIS), ενός συνδρόμου που περιγράφηκε για πρώτη φορά από τους Chang και Campbell το 2005 και έκτοτε έχει αναγνωριστεί ως σημαντική διεγχειρητική πρόκληση στη χειρουργική καταρράκτη [1].
Η τριάδα του συνδρόμου περιλαμβάνει την κυματοειδή κίνηση της ίριδας (iris billowing), την πρόπτωση της ίριδας μέσω των τομών και την προοδευτική διεγχειρητική μύση (progressive miosis). Αυτά τα χαρακτηριστικά δυσχεραίνουν τους χειρισμούς, περιορίζουν την ορατότητα και αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών [1,2]. Η παρουσία αυτών των χαρακτηριστικών μπορεί να δυσχεράνει σημαντικά τους χειρισμούς του χειρουργού, να περιορίσει την ορατότητα και να αυξήσει τον κίνδυνο διεγχειρητικών επιπλοκών.
Εικόνα 1: Η κλασική τριάδα του IFIS: iris billowing, iris prolapse, progressive miosis.
Το κλασικό προφίλ κινδύνου
Η ισχυρότερη συσχέτιση του IFIS αφορά τη λήψη α1-αδρενεργικών αποκλειστών, ιδίως της ταμσουλοσίνης.
Η εκλεκτική δράση της στους α1Α υποδοχείς του διαστολέα μυός της ίριδας προκαλεί λειτουργικές και δομικές αλλαγές, που μπορεί να παραμείνουν ακόμα και μετά τη διακοπή της αγωγής.
Σταδιακά προστέθηκαν και άλλοι παράγοντες: αναστολείς 5α-ρεδουκτάσης, ορισμένα αντιψυχωσικά, αντικαταθλιπτικά κ.ά. Το κλασικό προφίλ ήταν: ηλικιωμένος άνδρας με καλοήθη υπερπλασία προστάτη υπό ουρολογική αγωγή [4,5,7].
Ωστόσο, αυτό το προφίλ δεν καλύπτει όλες τις κλινικές περιπτώσεις.
Το γυναικείο παράδοξο
Τα τελευταία χρόνια αυξάνεται το ενδιαφέρον για τη διερεύνηση του IFIS στις γυναίκες. Παρότι το σύνδρομο θεωρείται παραδοσιακά συνδεδεμένο με τον ανδρικό πληθυσμό, νεότερες μελέτες έχουν δείξει ότι μπορεί να εμφανιστεί και σε γυναίκες χωρίς έκθεση στους κλασικούς φαρμακευτικούς παράγοντες κινδύνου [5–7].
Στη δική μας αναδρομική ανάλυση 53 διαδοχικών περιστατικών στη Β΄ Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική ΑΠΘ, τα 15 αφορούσαν γυναίκες. Καμία από αυτές δεν είχε λάβει α1-α-δρενεργικούς αποκλειστές ή αναστολείς 5α-ρεδουκτάσης.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η παθοφυσιολογία του IFIS δεν περιορίζεται στην αναστολή των α1-υποδοχέων, αλλά πιθανόν εμπλέκονται επιπλέον μηχανισμοί [2,5].
Εικόνα 2: Το γυναικείο παράδοξο: 15 γυναίκες με IFIS χωρίς έκθεση σε α1-αποκλειστές ή αναστολείς 5α-ρεδουκτάσης.
Εικόνα 3: Infographic με τα βασικά ευρήματα της σειράς: 53 περιστατικά IFIS, 15 γυναίκες, 0 γυναίκες με α1-blockers, 3/15 με beauty/hair supplements, μήκος και χειρότερη μετεγχειρητική BCVA.
Το ιστορικό που συχνά μένει αόρατο
Ενδιαφέρον ήταν ότι τρεις από τις 15 γυναίκες ανέφεραν χρήση συμπληρωμάτων διατροφής για τα μαλλιά ή προϊόντων αισθητικής. Οι ασθενείς σπάνια θεωρούν τα συμπληρώματα και τα φυτικά σκευάσματα ως «φάρμακα» και συχνά δεν τα αναφέρουν. Σε μια εποχή έντονης χρήσης τέτοιων προϊόντων, η αποκλειστική εστίαση στα συνταγογραφούμενα φάρμακα οδηγεί σε υποεκτίμηση του κινδύνου [3,5].
Υπάρχουν και ανατομικές διαφορές;
Οι γυναίκες στην ανάλυσή μας παρουσίασαν μικρότερο αξονικό μήκος και χειρότερη μετεγχειρητική βέλτιστα διορθωμένη οπτική οξύτητα σε σχέση με τους άνδρες. Αυτά τα δεδομένα γεννούν υποθέσεις για πιθανούς βιομετρικούς, ανατομικούς ή ορμονικούς παράγοντες που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης.
Τι αλλάζει στην προεγχειρητική αξιολόγηση;
Η λήψη ιστορικού πρέπει να γίνεται συστηματική και ευρύτερη. Θα πρέπει να διερευνώνται:
– α1-αδρενεργικοί αποκλειστές
– αναστολείς 5α-ρεδουκτάσης
– προηγούμενες αγωγές
– μη συνταγογραφούμενα φάρμακα
– φυτικά σκευάσματα και συμπληρώματα διατροφής
– προϊόντα αισθητικής / ευεξίας / μαλλιών
Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει καλύτερη προετοιμασία (ενδοθαλάμια μυδριατικά, μηχανικοί διαστολείς, τροποποιημένες παράμετροι φακοθρυψίας κ.λπ.) [3,5,8].
Συμπεράσματα
Το IFIS δεν είναι πλέον «σύνδρομο των α1-αναστολέων», ούτε αποκλειστικά ανδρική υπόθεση. Η ανάλυσή μας δείχνει ότι μπορεί να εμφανιστεί σε γυναίκες χωρίς κλασικούς παράγοντες κινδύνου και αναδεικνύει τον ρόλο υποεκτιμημένων φαρμακολογικών εκθέσεων.
Για τον σύγχρονο χειρουργό καταρράκτη, το μήνυμα είναι σαφές: **η προεγχειρητική αξιολόγηση πρέπει να είναι ολοκληρωμένη** για τη μέγιστη ασφάλεια του ασθενούς.
Βιβλιογραφία
- Chang DF, Campbell JR. Intraoperative floppy iris syndrome associated with tamsulosin. J Cataract Refract Surg. 2005;31(4):664-673.
- Schwinn DA, Afshari NA. Alpha(1)-adrenergic receptor antagonists and the iris: new mechanistic insights into floppy iris syndrome. Surv Ophthalmol. 2006;51(5):501-512.
- Chang DF, Braga-Mele R, Mamalis N, et al. ASCRS White Paper: Clinical review of intraoperative floppy iris syndrome. J Cataract Refract Surg. 2008;34(12):2153-2162.
- Neff KD, Sandoval HP, Fernandez de Castro LE, et al. Factors as-sociated with intraoperative floppy iris syndrome. Ophthalmology. 2009;116(4):658-663.
- Yang X, Wang W, Zhang X. A narrative review of intraoperative floppy iris syndrome. Ann Transl Med. 2020;8(22):1551.
- Kaczmarek IA, Prost ME, Wasyluk J. Clinical risk factors associated with intraoperative floppy iris syndrome: a prospective study. Int Ophthalmol. 2019;39(3):541-549.
- Chatziralli I, Sergentanis TN. Risk factors for intraoperative floppy iris syndrome: a meta-analysis. Ophthalmology. 2011;118(4):730-735.
- Silverstein SM, Rana VK, Stephens R, et al. Effect of phenylephrine 1.0%-ketorolac 0.3% injection on tamsulosin-associated intraoperative floppy iris syndrome. J Cataract Refract Surg. 2018;44(9):1103-1108.
