Skip to main content
me-allo-mati-web

Συντάκτης

Πέτρος Ράσογλου
Χειρουργός Οφθαλμίατρος,
Επίτιμος Πρόεδρος της ΕΕΕΦΔΧ
Επικοινωνία: raspe@otenet.gr

Η οικονομική κατάσταση των εμπολέμων πάντα έπαιζε σημαντικό ρόλο στην τελική έκβαση ενός πολέμου. Ποια ήταν η οικονομική κατάσταση στην αρχή της Επανάστασης του 1821

Η Ελληνική Επανάσταση ξέσπασε αυθόρμητα τον Μάρτιο του 1821 μετά τα γεγονότα της Μολδοβλαχίας.

Στο εξωτερικό η εξέγερση των απογόνων των αρχαίων Ελλήνων χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό και θαυμασμό ως μια μάχη χριστιανών εναντίον μουσουλμάνων, πολιτισμένης δύσης εναντίον άγριας ανατολής. Και αυτό συνετέλεσε στην δημιουργία πολλών φιλελληνικών οργανώσεων, οι οποίες προσέφεραν πάρα πολλά στον αγώνα.

Η από το 1814 ιδρυθείσα Φιλική Εταιρεία (Ξάνθος, Τσακάλωφ, Σκουφάς), προσέφερε τεράστιο έργο στην προπαρασκευή της εξέγερσης, δεν μπορούσε όμως οικονομικά, με την Εθνική Κάσα, να ανταπεξέλθει στις οικονομικές απαιτήσεις της Επανάστασης και λόγω της φύσεως του πολέμου (ανταρτοπόλεμος) και λόγω του αντιπάλου (οθωμανική αυτοκρατορία).

Από τα 910 γνωστά μέλη της Εταιρείας, το 53,7% ήταν έμποροι, το 13,1% επαγγελματίες (γιατροί, δάσκαλοι, αυτοαπασχολούμενοι), το 11,7% προύχοντες, το 8,7% στρατιωτικοί και το 1,5% κληρικοί που είχαν πεπερασμένες οικονομικές δυνατότητες.

Αρχικά, οι οικονομικοί πόροι της Επανάστασης στηρίχτηκαν στην εθελοντική προσφορά, στις χρηματοδοτήσεις από τις φιλελληνικές εταιρείες του εξωτερικού, στην προσφορά των προυχόντων που διατηρούσαν και πλήρωναν αυτοί στρατεύματα ατάκτων, στα μικρά έσοδα από φορολόγηση των τελωνείων και στα λάφυρα. Έτσι η εξωτερική δανειοδότηση κρίθηκε απαραίτητη από την έναρξη σχεδόν του αγώνος.

Από τις αρχές του 1820 είχε παρατηρηθεί μια έξαρση δανεισμού μικρών κρατών, ιδίως νεοσύστατων, της Λατινικής Αμερικής με εγγύηση τα εκεί υπάρχοντα πλούσια μεταλλεία.

Η Ελλάδα, όμως, δεν ήταν ακόμη εθνικό κράτος και υπήρχε μεγάλη δυσπιστία προς την Προσωρινή Διοίκηση από τους επενδυτικούς οίκους στο City του Λονδίνου, που χορηγούσαν τα δάνεια (και όχι από την Αγγλία όπως εσφαλμένα θεωρείτο), η οποία μετεβλήθη μετά την αλλαγή πολιτικής της Αγγλίας από τον νέο υπουργό εξωτερικών της Γ. Κάννιγκ.

Βρυζάκης Θεόδωρος (1814ή 1819 – 1878) Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ευλογεί τη σημαία της Επανάστασης, 1865. Λάδι σε μουσαμά, 164Χ126εκ., Εθνική Πινακοθήκη

Τον Μάιο του 1822 απεστάλη στην Ευρώπη προς διερεύνηση και ίσως σύναψη δανείου ο Ανδρέας Λουριώτης, έμπιστος του Αλ. Μαυροκορδάτου, ο οποίος απέτυχε να εξασφαλίσει δάνειο, πέτυχε όμως, μετά από σύσταση των φιλελλήνων Έντουαρτ Μπλακιέρ και Τζόν Μπάουριγκ, την ίδρυση μαζί τους της Φιλελληνικής Επιτροπής Λονδίνου η οποία τα επόμενα χρόνια θα παίξει σημαντικότατο ρόλο στην απόκτηση και την διαχείριση των πρώτων δανείων της Επανάστασης.

Τον Νοέμβριο του 1823 επιχειρείται νέα αποστολή υπό τον Ανδρέα Λουριώτη πάλι και τον Ιωάννη Ορλάνδο, Υδραίο, γαμπρό του Κουντουριώτη. Οι δύο αυτοί άνδρες έφτασαν στο Λονδίνο τον Ιανουάριο του 1824, με τα έξοδα του ταξιδιού τους πληρωμένα από το Λόρδο Βύρωνα και τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους με την υποστήριξη της Φιλελληνικής Επιτροπής Λονδίνου, που χρησιμοποίησε τις γνωριμίες των επιφανών μελών της, συνήψαν το πρώτο δάνειο. Το δάνειο αυτό ήταν ονομαστικής αξίας 800.000 λιρών, απέδωσε καθαρό ποσό 472.000 λίρες και στην Ελλάδα στάλθηκαν 384.000 λίρες, μετά την αφαίρεση τόκων, εξόδων και αμοιβών.

Το δάνειο θα εκταμιεύονταν από Τράπεζα της Ζακύνθου, που τότε βρισκόταν υπό Αγγλική κατοχή, και την διαχείρισή του ανέλαβε τριμελής επιτροπή της Φιλελληνικής Εταιρείας Λονδίνου υπό την προεδρία του μέλους της Λόρδου Βύρωνα.

Ο Λόρδος Βύρων έφτασε γι’ αυτόν τον σκοπό στην Ελλά- δα στα τέλη του 1823. Όταν όμως τον Απρίλιο του 1824 έφτασε η πρώτη δόση των 40.000 λιρών ο λόρδος Βύρων είχε μόλις πεθάνει στο Μεσολόγγι και χρειάστηκε σύσταση άλλης επιτροπής για την εκταμίευση.

Το δεύτερο δάνειο, εν μέσω του εμφυλίου πολέμου στην Πελοπόννησο, ομολογήθηκε το 1825 και ήταν ονομαστικής αξίας 2.000.000 λιρών και πραγματικής 1.100.000. Αντί για ονομαστικό κεφάλαιο συνολικά 2.800.000 λιρών τελικά αποδόθηκαν 1.572.000 λίρες. Από αυτό το ποσό οι 540.000 λίρες στάλθηκαν στην Ελλάδα και οι 1.032.000 κρατήθηκαν για διάφορους λόγους στην Αγγλία. Τα δάνεια αυτά ήταν εξαρχής μη εξυπηρετήσιμα, διότι το ελληνικό κράτος δεν είχε ακόμα έσοδα.

Παρ όλο που η γενική αίσθηση που επικρατεί είναι ότι τα δάνεια αυτά ήταν «ληστρικά», όπως συνηθίζεται να λέγεται, υπάρχει και η αντίθετη άποψη που υποστηρίζει ότι με τις επικρατούσες συνθήκες στην Ελλάδα χρειάζονταν οι υπερβολικές εγγυήσεις.

Θα σας παραθέσω στοιχεία δανεισμού άλλων χωρών την εποχή εκείνη, εθνικών χωρών με σταθερές κυβερνήσεις, και όχι Επαναστατικές Επιτροπές. Έτσι, η Ισπανία δανείστηκε το 1823 με πραγματικό επιτόκιο 8.90, το Μεξικό με 8,62, η Χιλή με 8,57 και η Ελλάδα με 8,47 για το πρώτο δάνειο και 8,85 για το δεύτερο. Όμως η Ελλά- δα βρισκόταν εκείνη την εποχή σε πόλεμο και εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με άγνωστη έκβαση, αλλά δυστυχώς και σε εμφύλιο.

Εκτός των οικονομικών παραμέτρων των δανείων, κατά πόσο βοήθησαν ή χρέωσαν το μετέπειτα Ελληνικό Κράτος, η σύναψη αυτών εκείνη την συγκεκριμένη εποχή, έχει το θετικό της πρώτης διεθνούς αναγνώρισης της Ελληνικής Πολιτείας.

Βιβλιογραφία

Χατζηιωάννου, Μ., Χ. (2013). Το προπατορικό Χρέος- Τα δάνεια της Εθνικής Ανεξαρτησίας της Ελλάδος. Εκδόσεις Gutenberg.

Κουτεντάκης, Φ., Ψαλιδόπουλος, Μ. & Μποζίκης, Σ. Τα δάνεια της Επανάστασης και η αρχή του Ελληνικού χρέους. POD CAST/ 25.04.2021