Όραση και Τέχνη. Αισθητική αντίληψη και συμβολισμός στην τέχνη του Κωνσταντίνου Εφημίδη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο συμβολισμός στην τέχνη είναι ένα από τα στοιχεία της οπτικής αντίληψης στην οπτική μας λειτουργία που μας βοηθούν να κατανοήσουμε την καλλιτεχνική δημιουργία και τον τελικό σκοπό του καλλιτέχνη.

Αυτή η τάση σε συνδυασμό με το φως, το χρώμα και τη μορφή αποτελούν τα θεμελιώδη στοιχεία της οπτικής μας αισθητικής.

Ο Κωνσταντίνος Εφημίδης είναι ένας καλλιτέχνης που εκφράζεται με έργα που διεγείρουν την οπτική αντίληψη του θεατή, με στοιχεία τα οποία προκαλούν τον θεατή- παρατηρητή να τα αναγνωρίσει και να τα κατανοήσει.

Μελετώντας τα έργα με τα ιδιαίτερα στοιχεία τους διαπιστώνεται η πολυπλοκότητα αλλά και η καλλιτεχνική δεξιότητα που μας οδηγεί στον θαυμασμό και στην έκπληξη και στον τρόπο με τον οποίο τα αντιλαμβανόμαστε. Επιπλέον, μας βοηθά στην ερμηνεία και της δικής του αντίληψης.

ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΕΦΗΜΙΔΗ

(4 Ιανουαρίου 2026)

Η Αρχή

Από την ηλικία των πέντε ετών αντέγραφα με ενθουσιασμό τοπία και ζώα με μολύβι.

Μέχρι την ηλικία των δέκα ετών, ήδη δημιουργούσα πορτρέτα συγγραφέων.

Στα δώδεκα, τα έργα μου παρουσιάστηκαν σε μια κοινή έκθεση. Αφιέρωνα πολύ χρόνο στην αντιγραφή έργων διάσημων καλλιτεχνών.

Άνθρωποι που σας επηρέασαν

Ο πατέρας και η αδερφή μου ασχολούνταν επίσης με τη ζωγραφική και επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό το έργο μου.

Σκέψεις για τη ζωγραφική ως νέος και ως ωριμότερος

Στα νιάτα μου, προσπαθούσα να βελτιώσω τις δεξιότητές μου και να σχεδιάζω όσο καλύτερα μπορούσα. Καθώς μεγάλωνα, άρχισα να ενδιαφέρομαι για το σημασιολογικό στοιχείο ενός πίνακα.

Στάδια

Η πορεία μου εκτείνεται σε στάδια από τον ρεαλισμό στον μοντερνισμό και τον

ιμπρεσιονισμό.

Νομίζετε ότι η δημιουργία ενός έργου είναι μια ιδέα ή κάτι αόριστο;

Σε ορισμένα έργα, η ιδέα δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί πλήρως και ζωγραφίζω με βάση τη διαίσθηση.

Πιστεύετε πως παρεμβαίνει η αντιληπτική ικανότητα του εγκεφάλου όταν δουλεύετε με μικρές λεπτομέρειες;

Δεν σκέφτομαι πώς αντιλαμβάνεται ο εγκέφαλος την εικόνα. Απλώς σχεδιάζω.

Λέτε ότι το περίγραμμα αλλάζει ανάλογα με τον φωτισμό ή την έντασή του;

Στη ρεαλιστική ζωγραφική, όταν απεικονίζεται ο ορατός κόσμος, το περίγραμμα συχνά απουσιάζει. Η αντίληψη της μορφής εξαρτάται από τον φωτισμό και την έντασή του.

Ζωγραφίζετε υπό συγκεκριμένες συνθήκες φωτισμού ή ζωγραφίζετε σε διαφορετικές συνθήκες ανάλογα με το έργο, όπως χαμηλό ή έντονο φως σε άλλες περιπτώσεις;

Προτιμώ να ζωγραφίζω σε καλό φωτισμό, ανεξάρτητα από το θέμα.

Παίζει ρόλο το φως της ημέρας στη ζωγραφική; Μπορείτε να φανταστείτε πώς θα φαίνεται το έργο υπό διαφορετικό φωτισμό και γωνίες θέασης;

Ο καλύτερος φωτισμός για δημιουργικότητα είναι το φως της ημέρας ή κάτι παρόμοιο.

Παίζει ρόλο το χρώμα του φωτισμού στο δωμάτιο;

Το χρώμα του φωτισμού έχει σημαντικό αντίκτυπο στον πίνακα.

Ποια τεχνική χρησιμοποιείτε αυτήν τη στιγμή και θα αλλάξει στο μέλλον;

Η τεχνική και το στυλ μου αλλάζουν συνεχώς, όπως και η κατεύθυνση της δουλειάς μου.

Ποιο θεωρείτε το καλύτερο έργο σας και τι εκφράζει καλύτερα την προσωπικότητά σας; Ποια τεχνική ή στυλ προτιμάτε;

Μου αρέσει η δουλειά που διακρίνεται για το βάθος σκέψης, τη μαεστρία στην εκτέλεση και την αισθητική της.

Θεωρείτε τον εαυτό σας ώριμο και επιτυχημένο καλλιτέχνη, ισάξιο των μεγάλων Ευρωπαίων και άλλων ζωγράφων του 19ου και 20ού-21ου αιώνα;

Δεν νομίζω ότι έχω φτάσει στο όριο της ανάπτυξής μου, επειδή υπάρχει πάντα περιθώριο για δημιουργία.

Υπάρχουν διάσημοι καλλιτέχνες που σας έχουν επηρεάσει σε όλη την ιστορία της ζωγραφικής μέχρι σήμερα;

Χωρίς επιρροή και εκπαίδευση, είναι αδύνατο να αναπτυχθεί κανείς ως καλλιτέχνης.

Και τέλος, τι εκφράζει καλύτερα την ατομικότητά σας σήμερα;

Τα ενδιαφέροντά μου κυμαίνονται από τα αναγεννησιακά τοπία μέχρι την αφαίρεση.

ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΕΦΗΜΙΔΗ ΓΙΑ ΤΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΤΟΥ

Η αληθινή δημιουργία πηγάζει από τον σπόρο μιας ιδέας, καλλιεργείται με μια ήρεμη ενδοσκόπηση και διαμορφώνεται από την επίγνωση. Στην τέχνη μου, το ανθρώπινο στοιχείο είναι κεντρικό: η ακατέργαστη ουσία του, οι αρχές της ζωής, τα συναισθήματα, οι αλληλεπιδράσεις με τον κόσμο και η ομορφιά που αντικατοπτρίζεται μέσα του. Επομένως, το έργο μου περιλαμβάνει μεταφορικά, αφηρημένα, σουρεαλιστικά και στυλιζαρισμένα στοιχεία.

Χρησιμοποιώ διάφορα στυλ και τεχνικές, ανακαλύπτοντας ενδιαφέρουσες μεθόδους εσωτερικής έκφρασης στη διαδικασία, αυτό καθορίζει το στυλ μου. Μου αρέσει να σχεδιάζω με αυτόν τον τρόπο, αλλάζοντας στυλ και κατευθύνσεις, προσπαθώντας να κατακτήσω διάφορες νέες τεχνικές, χρησιμοποιώντας διαφορετικά υλικά – λάδι, ακρυλικό, μελάνι, ακουαρέλα, κάρβουνο, μολύβι, καμβά, χαρτόνι και χαρτί. Έτσι εξερευνώ το προηγουμένως άγνωστο για μένα, διευρύνοντας τις δυνατότητές μου. Ελπίζω ότι αυτό θα βοηθήσει άλλους να ανακαλύψουν τους μοναδικούς τρόπους έκφρασης της δημιουργικότητάς τους στο μέλλον.

Χρησιμοποιώ συχνά μολύβι, κάνοντας σκίτσα, σχέδια, σκιαγραφώντας τις ιδέες μου. Αυτή η διαδικασία βοηθά στην ανακάλυψη μιας μορφής που απηχεί βαθιά ψυχικά με την εσωτερική μου εμπειρία, ένα θέμα που αντανακλά την τρέχουσα κατάστασή μου. Αυτά τα σκίτσα με καθοδηγούν στην επιλογή του τρόπου και της τεχνικής που αντιστοιχεί περισσότερο σε μένα αυτή τη στιγμή. Σχεδιάζω με χρωματιστό μελάνι διαισθητικά, ξεκινώντας από ένα μόνο σημείο, κηλίδα ή γραμμή, χωρίς να ξέρω πού θα με οδηγήσει. Ωστόσο, υπάρχει μια εσωτερική δύναμη που έχει εξελιχθεί σε μια επιθυμία για δημιουργία. Αποδομώντας το αντικειμενικό, σφυρηλατώ μια αφηρημένη απήχηση μιας συγκεκριμένης μορφής. Σε αυτό, εναποθέτω την εμπιστοσύνη μου στο αυθόρμητο και το τυχαίο.

Οι εσωτερικές αφηρημένες μορφές αντηχούν από μόνες τους, ενώ η εικονιζόμενη φιγούρα διατηρεί την εσωτερική και εξωτερική της ουσία. Χρησιμοποιώντας ακρυλικό σε χαρτόνι, τα σκίτσα μου με μολύβι λειτουργούν ως οδηγοί, υποδεικνύοντας την κατεύθυνση για την ιδέα του έργου. Από εκεί, εμβαθύνω στον πλήρη αυτοσχεδιασμό, μια διαδικασία που μπορεί επίσης να θέσει τις βάσεις για τη δημιουργία μιας ελαιογραφίας σε καμβά.

Ρευστή Μορφή, Σουρεαλισμός

Αφηρημένα εσωτερικά στοιχεία όπως ρέουσες κηλίδες, γραμμές και σταγόνες δημιουργούν μια συνέχεια, επηρεάζοντας την κίνηση της εικονιζόμενης εξωτερικής μορφής. Αυτές οι ανάγλυφες εικόνες, τόσο παρόμοιες όσο και διακριτές, φαίνεται να απλώνονται στον χώρο του έργου, δημιουργώντας μια νέα μορφή. Αυτό προκαλεί μια αίσθηση προσμονής για τη διαδικασία της τελικής εκδίπλωσης. Κ.Ε.

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΡΩΣΟΥ ΚΡΙΤΙΚΟΥ ΤΕΧΝΗΣ ΒΙΤΑΛΙ ΛΑΒΡΟΥΣΙΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΕΦΗΜΙΔΗ

Βιτάλι Λαβρούσιν, Μέλος Ρωσικού τμήματος Διεθνούς Ένωσης Κριτικών Τέχνης (AIS-AICA), Μέλος Διεθνούς Ιδρύματος Τεχνών

Η παγκόσμια τέχνη στο μεταίχμιο των αιώνων έχει γίνει δυσδιάκριτη. Οι διαφορές στο ύφος, στα ρεύματα και στις κατευθύνσεις της καλλιτεχνικής σκέψης έχουν μετατραπεί σε ύλη για αυτοτελή ατομική αναζήτηση τρόπων έκφρασης των πλαστικών παραστάσεων. Ποικίλα υφολογικά και αισθητικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται από τους καλλιτέχνες έχουν πια αποκτήσει ιδιότητα εργαλείου ή αναφοράς στα έμπειρα χέρια του σύγχρονου δημιουργού.

Η τέχνη του Κώστα Εφημίδη δεν εξαιρείται από αυτά τα συμφραζόμενα. Η προσωπική του καλλιτεχνική καλλιέργεια είναι κορεσμένη από πάμπολλες νύξεις και αναδρομές στους μεγάλους μαστόρους της παγκόσμιας τέχνης του 20 αιώνα.

Με μια γρήγορη ματιά στους πίνακες του Εφημίδη μπορεί κανείς να διακρίνει μεμιάς αισθητικές συνηχήσεις με τις αναζητήσεις των Ρώσων ζωγράφων του κύκλου Larionov-Filonov αλλά και με τα έργα μερικών εκπροσώπων Παρισινής σχολής όπως ο Πικάσσο, ο Σαγκάλ και άλλων. Χωρίς να κλείνεται στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου ύφους ο ζωγράφος προσπαθεί να διερμηνεύσει τη σημερινή πραγματικότητα περνώντας την από τα σκισμένα δίκτυα των καλλιτεχνικών πειραμάτων των αρχών του 20ού αιώνα. Έτσι η ιδιαιτερότητα των καλλιτεχνικών αναζητήσεων και της διάθεσης της τέχνης του μεταιχμίου του 19ου και του 20ού αιώνα φανερώνεται στην ανταπόκρισή της προς την ατμόσφαιρα της σύγχρονης εποχής. Σε αυτή την περίπτωση όμως μιλάμε μόνο για εξωτερικά μορφολογικά χαρακτηριστικά του ύφους μιας προσωπικής τεχνοτροπίας. Η τέχνη δε εκείνης της εποχής ήταν επαναστατική και πειραματική. Ενσάρκωνε τη μη ικανοποίηση από την πραγματικότητα η οποία ήταν αδύνατο πια να εκφραστεί με τα μέσα της παλαιάς ρεαλιστικής προσέγγισης. Αποτελούσε ένα είδος απορρόφησης του φωτεινού και διαφανούς απολλώνιου ιδεώδους από το επιθετικό και κορεσμένο διονυσιακό στοιχείο. Αλλά στην περίπτωση της τέχνης του Κώστα Εφημίδη πραγματοποιείται μια σπάνια μεταμόρφωση. Ο καλλιτέχνης σαν να βάζει το σφόνδυλο του χρόνου να κινείται αντίστροφα επιβάλλοντας στον σύγχρονο θεατή μια καινούρια αντίληψη της τέχνης των περασμένων εποχών. Χειριζόμενος επιδέξια την πλαστική πείρα των ζωγράφων του παρελθόντος και βασιζόμενος στις μορφολογικές τους αναζητήσεις ο Κώστας κατάφερε να αλλάξει εννοιολογικό κώδικα αυτής της τέχνης, να εναρμονίσει τη μορφή γεμίζοντάς την με καινούριο περιεχόμενο. Έχοντας χάσει τον εκστατικό της σπαραγμό καθώς και τη βαρυσήμαντη επαναστατική ειλικρίνεια, διατηρώντας όμως την ελευθερία στις μορφολογικές αναζητήσεις, η τέχνη του Κώστα έχει αποκτήσει μια καινούρια αξία. Ο ζωγράφος έχει διερμηνεύσει ξανά και καμιά φορά έχει αλλάξει εντελώς τους κώδικες των καλλιτεχνικών εννοιών και συνειρμών με αποτέλεσμα να προσδώσει στη γνώριμη μορφή άλλο χαρακτήρα και άλλη σημασία. Με λεπτότητα αλλά και με σιγουριά αναμειγνύει ο καλλιτέχνης στους μουσαμάδες του την υπαρξιστική τραγικότητα του Φιλόνοφ με τον ειδωλολατρικό ελληνισμό του Πικάσσο καρυκεύοντας τη σύνθεση με την εκφραστικότητα του Κίρχνερ ή με τη λαϊκή θεατρικότητα των Ρώσων φουτουριστών. Εδώ όμως έχουμε να κάνουμε όχι με μια συλλογή παραπομπών στην παγκόσμια ζωγραφική αλλά με ένα ξεχωριστό και ιδιαίτερο φαινόμενο στην τέχνη. Η πραγματική μοναδικότητα του ζωγράφου Κώστα Εφημίδη κρύβεται στον ίδιο εαυτό του, στην ειλικρινή του αγάπη για τους ανθρώπους και τον κόσμο που είναι ζυμωμένη με το ρομαντικό του πάθος και με την ανοιχτωσιά της ψυχής του, στη χρωματική του μουσικότητα και στον πόθο του για αναζήτηση της ιδανικής αρμονίας και των κοινών ενωτικών εννοιών.