Συντάκτης
Shigeru Kinoshita et al. Ophthalmology 2025;132:1105-1113
Η μελέτη αυτή διερευνά τη μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα της μεταμόσχευσης καλλιεργημένων ενδοθηλιακών κυττάρων με r-associated protein kinase (ROCK) inhibitor σε ασθενείς με ανεπάρκεια ενδοθηλίου. 65 ασθενείς είχαν υποβληθεί σε θεραπεία με καλλιεργημένα ενδοθηλιακά κύτταρα (CECs) (0.2-1.0 x 106 cells) σε συνδυασμό με ένεση ROCK inhibitor μέσα στον πρόσθιο θάλαμο. Οι οφθαλμοί συμπλήρωσαν 10 χρόνια μετεγχειρητικής παρακολούθησης. Μελετήθηκε η διαύγεια του κερατοειδούς (πρωτεύον ζητούμενο), η πυκνότητα των ενδοθηλιακών κυττάρων, το πάχος του κεντρικού κερατοειδούς, η καλύτερα διορθωμένη οπτική οξύτητα (δευτερεύοντα ζητούμενα), ενώ εκτιμήθηκε και η πιθανότητα της επανόρθωσης και διαύγειας του κερατοειδούς μετά το χειρουργείο.
Τα κριτήρια για να συμπεριληφθεί ένας ασθενής στη μελέτη ήταν (1) οφθαλμοί χωρίς ανιχνεύσιμα CECs με πυκνότητα λιγότερο από 500cells/mm2, (2) οφθαλμοί με πάχος κερατοειδούς πάνω από 630mm σε συνδυασμό με επιθηλιακό οίδημα, (3) οφθαλμοί με best-corrected visual acuity < 0.5 (Snellen ισοδύναμο, 20/40) και τέλος (4) ηλικία ασθενούς μεταξύ 20-90 έτη. Η καλλιέργεια των κυττάρων από τον κερατοειδή νέων σε ηλικία δοτών, καθώς και ο έλεγχος καταλληλότητάς τους πραγματοποιήθηκε στο Cell Processing Center of Kyoto Prefectural University of Medicine με βάση το αποδεκτό πρωτόκολλο. Η ένθεση του εναιωρήματος των κυττάρων στον πρόσθιο θάλαμο έγινε κατόπιν απομάκρυνσης των παθολογικών κυττάρων και της εξωκυττάριας ουσίας από τη Δεσκεμέτειο μεμβράνη σε μία κεντρική ζώνη περίπου 8mm. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι διαύγεια του κερατοειδούς στις 24 εβδομάδες, 5 χρόνια και 10 χρόνια επιτεύχθηκε σε ποσοστό 98.5%, 93.0% και 83.7%, αντίστοιχα. Η πυκνότητα των ενδοθηλιακών κυττάρων CEC > 500cells/mm2 επιτεύχθηκε σε 64 από 65 οφθαλμούς στις 24 εβδομάδες μετά το χειρουργείο και σε 45 από 49 οφθαλμούς (91.8%) στα 5 χρόνια. Εναλλακτικά, CEC density > 1000cells/mm2 είχαν 61/ 65 οφθαλμούς (93.8%) στις 24 εβδομάδες και 39/49 οφθαλμούς (79.6%) στα 5 χρόνια. Στη δεκαετία οι διαυγείς κερατοειδείς είχαν μέση CEC density 942cells/mm2. Το πάχος του κερατοειδούς παράμεινε σταθερό στα 10 χρόνια και αντίστοιχο με αυτό που παρατηρήθηκε στους 24 μήνες. Τέλος, 60/65 οφθαλμούς βελτίωσαν την οπτική τους οξύτητα κατά 0.2 LogMAR και αυτή η βελτίωση παρέμεινε και στη δεκαετία. Στη δεκαετία δεν παρατηρήθηκαν επιπλοκές, όπως αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και ανοσολογικές διαταραχές. Οι οφθαλμοί που μεταμοσχεύτηκαν με μεγαλύτερο ποσοστό ώριμων διαφοροποιημένων ενδοθηλιακών κυττάρων (>90%) είχαν καλύτερο χειρουργικό αποτέλεσμα.
Συμπερασματικά, η μελέτη αναδεικνύει ότι η έγχυση καλλιεργημένων ενδοθηλιακών κυττάρων είναι μία πολλά υποσχόμενη ασφαλής τεχνική που ανοίγει ένα καινούριο κεφάλαιο στον χώρο των ενδοθηλιακών μεταμοσχεύσεων. Παρόλα αυτά υπάρχουν ακόμη δυσκολίες που αφορούν την επιλογή των κατάλληλων δοτών και την εύρεση της καλύτερης μεθόδου καλλιέργειας και συντήρησης των ενδοθηλιακών κυττάρων. Τέλος, η χρήση τους σε νεαρούς ασθενείς με κερατικές παθολογίες χρήζει διερεύνησης.
